ประจำเดือนออกมาก ไม่ใช่เรื่องปกติ!

ภาวะเลือดประจำเดือนออกมาก (Heavy Menstrual Bleeding, HMB) เป็นปัญหาหนึ่งที่พบได้บ่อยในผู้หญิงตั้งแต่วัยรุ่นหลังเริ่มมีประจำเดือน แต่ส่วนใหญ่แล้วอาจจะคิดว่าไม่ใช่เรื่องผิดปกติ คนอื่นก็น่าจะเป็นเหมือนกัน แต่ความจริงแล้วถือเป็นภาวะผิดปกติที่อาจจะเป็นต้องไปพบแพทย์เพื่อที่จะหาสาเหตุของโรค หรือผู้หญิงบางรายอาจมีอาการซีดเนื่องจากเสียเลือดมาก

แต่ผู้หญิงโดยส่วนใหญ่ที่มีอาการเลือดประจำเดือนออกมาก อาจจะเริ่มต้นจัดการปัญหาค่อนข้างช้า อาจใช้เวลานานถึง 3 ปี กว่าจะเริ่มต้นว่าจะรักษาอย่างไร มีเพียงประมาณครึ่งหนึ่งเท่านั้นที่ไปหาคุณหมอเพื่อวินิจฉัยและไม่ได้เริ่มต้นการรักษาในทันที เนื่องจากคิดว่าอาการเหล่านี้เป็นอาการปกติที่เป็นกันทุกคน หรือคิดว่าปัญหาเหล่านี้สามารถจัดการเองได้

จะรู้ได้อย่างไรว่าเป็นภาวะเลือดประจำเดือนออกมาก?

แต่เดิมนั้นการวินิจฉัยถือเป็นเรื่องที่ยุ่งยากมาก ต้องวัดปริมาณเลือดประจำเดือนว่ามีปริมาณมากกว่า 80 มิลลิลิตร ในแต่ละรอบเดือนหรือไม่ จึงทำเฉพาะในการวิจัยเท่านั้น ต่อมามีการใช้การจดบันทึกลักษณะของแผ่นผ้าอนามัยเป็นรูปภาพ (Pictorial Blood Loss Assessment Chart, PBAC) อย่างไรก็ตามยังถือว่ายากในการบันทึกและการแปลผล ดังนั้นวิธีที่ง่ายกว่าคือคำถามของ HELP group ซึ่งเป็นคำถามเพียง 5 คำถาม หากผู้หญิงคนไหนตอบใช่ใน 1 จาก 7 ข้อนี้ ถือว่ามีความเสี่ยงที่จะเป็นภาวะเลือดประจำเดือนออกมาก

1. คุณต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยระหว่างกลางคืนหรือไม่?
2. คุณเคยรู้สึกว่าประจำเดือนของคุณมานานกว่าปกติ หรือมาแบบคาดเดาไม่ได้หรือไม่?
3. คุณเคยรู้สึกเหมือนจะเป็นลมเวลามีประจำเดือนหรือไม่?
4. คุณมีความกังวลว่าประจำเดือนจะเลอะกางเกงกระโปรงหรือไม่?
5. คุณเคยต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยบ่อยกว่าทุก 2 ชั่วโมงหรือไม่?
6. เคยมีประจำเดือนออกเป็นลิ่มเลือดขนาดใหญ่หรือไม่?
7. คุณต้องเตรียมกระโปรงหรือกางเกง เวลาออกไปนอกบ้านหรือไม่?

สาเหตุของภาวะเลือดประจำเดือนออกมาก

ตาม FIGO classification สามารถแบ่งสาเหตุเลือดประจำเดือนออกผิดปกติ (ภาวะเลือดประจำเดือนออกมากเป็นส่วนหนึ่งในนี้) ได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ และ 9 กลุ่มย่อย เรียกเป็น PALM – COEIN

โดย PALM จะเป็นสาเหตุที่มีความผิดปกติทางกายภาพ (Structural cause) ประกอบไปด้วย
P – Polyp: ติ่งเนื้อที่มดลูก
A – Adenomyosis: ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกโตแทรกอยู่ในชั้นกล้ามเนื้อมดลูก
L – Leiomyoma (Uterine fibroid): เนื้องอกกล้ามเนื้อมดลูก
M – Malignancy: มะเร็ง

ส่วน COEIN จะเป็นสาเหตุที่ไม่ได้มีความผิดปกติทางกายภาพ (Non-structural cause) ประกอบด้วย
C – Coagulopathy: มีความผิดปกติในการแข็งตัวของเลือด
O – Ovulatory: มีความผิดปกติของการตกไข่
E – Endometrial: มีความผิดปกติของเยื่อบุโพรงมดลูก
I – Iatrogenic: มีความผิดปกติเนื่องจากการใช้ยาเช่น แอสไพรินหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด เป็นต้น หรือห่วงอนามัย
N – Not otherwise classified: หาสาเหตุอื่นๆเบื้องต้นไม่พบ

ดังนั้นจะเห็นได้ว่าหากมีภาวะเลือดประจำเดือนออกมาก อาจจะเป็นไดทั้งสาเหตุที่ร้ายแรงและไม่ร้ายแรง ดังนั้นอย่าเพิ่งนิ่งนอนใจว่าเป็นเรื่องปกติ ควรปรึกษาเพื่อตรวจหาสาเหตุของโรค

อาการของภาวะเลือดประจำเดือนออกมาก

ผู้หญิงที่มีภาวะเลือดประจำเดือนออกมากจะมีการเสียเลือดระหว่างรอบเดือนมากหรือยาวนานกว่าปกติทำให้ต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยบ่อยเช่นบ่อยกว่าทุก 2 ชั่วโมง หรือบางครั้งอาจจะมีเลือดออกจนเต็มแผ่นผ้าอนามัยจนเลอะออกมาเปื้อนเสื้อผ้า บางคนอาจจะมีลิ่มเลือดขนาดใหญ่เช่นใหญ่กว่าขนาดเหรียญ 5 บาท และอาการทั้งหมดอาจไปสู่ภาวะซีด หรือบางคนอาจจะไม่ชอบที่จะเข้าสังคม

โดยจากการศึกษาวิจัย (da Silva Filho AL et al, 2021) พบว่าผู้หญิงที่มีปัญหาเกี่ยวกับเลือดประจำเดือนออกมากจะมีความกังวลดังต่อไปนี้ตามลำดับ
1. กังวลว่าเลือดประจำเดือนจะออกเปรอะเปื้อนเสื้อผ้า
2. พยายามไม่ออกไปพบปะผู้คน หรือต้องเตรียมชุดให้ดีระหว่างรอบเดือน
3. มีลิ่มเลือดออกขนาดใหญ่
4. ต้องเปลี่ยนแผ่นผ้าอนามัยทุก 2 ชั่วโมง
5. รู้สึกเพลีย
6. ต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยเวลากลางคืน
7. รู้สึกเหมือนจะเป็นลม

แนวทางการรักษาภาวะเลือดประจำเดือนออกมาก

การรักษาภาวะเลือดประจำเดือนออกมากแตกต่างกันไปตามสาเหตุของโรค โดยหากสาเหตุเกิดจากความผิดปกติทางกายภาพ (PALM, structural cause) อาจจะพิจารณาที่การผ่าตัดสำหรับสาเหตุบางประการ หรือการใช้ยาบางชนิดในการรักษา

ขณะที่สาเหตุที่ไม่ได้เกิดจากความผิดปกติทางกายภาพ (COEIN, non-structural cause) สามารถรักษาโดยใช้ยาตามสาเหตุ เช่น หากมีการแข็งตัวของเลือดที่ผิดปกติ ให้รักษาโดยใช้ยา tranexamic acid, หากมีความผิดปกติจากสาเหตุอื่นๆ อาจรักษาด้วย ยาลดอาการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs), ยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวม, ห่วงอนามัยคุมกำเนิดชนิดมีฮอร์โมนโปรเจสติน เป็นต้น

หากใครคิดว่ามีอาการเบื้องต้นตามที่ได้กล่าวมาแล้ว และสงสัยว่าตัวเองจะมีภาวะเลือดประจำเดือนออกมา และเป็นมาหลายเดือนแล้ว อย่านิ่งนอนใจเนื่องจากอาจจะมีหลายสาเหตุ และบางสาเหตุอาจจะเป็นสัญญาณเตือนของโรคร้าย ให้รีบไปปรึกษาแพทย์ก่อนจะดีกว่า

หากไปพบแพทย์แล้วไม่มีความผิดปกติใดๆ แต่อาการยังเป็นอยู่สามารถสอบถามทางเภสัชกรเพิ่มเติมได้
ทาง Line: @happylifep

อ้างอิง

1. da Silva Filho AL, Caetano C, Lahav A, Grandi G, Lamaita RM. The difficult journey to treatment for women suffering from heavy menstrual bleeding: a multi-national survey. The European Journal of Contraception & Reproductive Health Care. 2021 May 20:1-9.
2. Munro MG, Critchley HO, Broder MS, Fraser IS, FIGO Working Group on Menstrual Disorders. FIGO classification system (PALM-COEIN) for causes of abnormal uterine bleeding in nongravid women of reproductive age. International Journal of Gynecology & Obstetrics. 2011 Apr 1;113(1):3-13.